Цэргүүд
|
Тэгвэл та бидний төдийлөн сайн мэдэхгүй байж болох хэд хэдэн газар орны талаар багахан мэдээлэл хүргэхээр бэлтгэлээ.
Баруун Сахар:
266 мянган км кв нутаг дэвсгэртэй, 200 мянган хүн амтай, үүнийх нь тал нь нийслэл Эль-Аюн хотдоо оршин суудаг орон. Хөдөөнийх нь 100 мянган иргэд нь улсдаа бараг байдаггүй. Зөвхөн өвөл нь л нүүж ирдэг.
Франкогийн фашист дэглэмээс ангижирсан Испани улс 1976 онд энэ колониосоо татгалзаж арабын Марокко, Мавритани улсуудад өгчээ.
Адилхан арабын улсууд юм байж нэгдчихийн оронд Баруун Сахарын *Полисарио* Алжирын засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр хөдөлгөөн тусгаар тогтнолын хөдөлгөөн өрнүүлж 1991 он гартал байлдав.
1991 онд гал зогсоосноос хойш НҮБ 200 гаруй энхийг сахиулагчдынхаа хүчээр хувь заяаг нь шийдэж байгаа аж.
Тэнд тусгаар тогтнолын асуудлаар бүх нийтийн санал асуулга явуулах санаатай байгаагаа нутгийн ард иргэдэд ойлгуулах гэсээр 15 жил өнгөрсөн нь MINURSR хөтөлбөр юм.
Этиоп ба Эритрей:
Өөрийн гэсэн бичиг үсэгтэй, колоничлогчдоос аваагүй христийн өвөрмөц шүтлэгтэй, бүр колоничлогдож ч байгаагүй хамгийн соёлтой хар африкийн улс гэгдэх Этиопын 60 сая гаруй хүн ам нь хамгийн бага идэж уух тавилантай мэт.
Ган гачигт улс гэлтэй энэ оронд байнга өлсгөлөн болно. 1985 онд тэднийг өрөвдсөндөө Америк, Английн рок, попын алдартнууд буяны том ажиллагаа явуулсан.
Амхар гэдэг гол үндэстэн нь өөртэй нь төрөл садан бага ястнуудаа их дарладгаас салан тусгаарлал гаарч иргэний дайн дэгдсэн.
Үүний үр дүнд Италийн колони байсныгаа улс болох үндэс гэж үзсэн хэсэг тыгре, тыграй ястнууд урт удаан дайн тулааны эцэст 1993 онд Эритрей улсыг байгуулан тусгаарлаж, Этиопыг далайд гарцгүй орон болгосон.
Энэ нь өлсгөлөнг улам нэмэгдүүлсэн.Энэхүү 2 улсын мөргөлдөөнөөс болж Этопт 8 сая хүн өлсгөлөнд нэрвэгджээ.
1994 онд энэ 2 улс яах аргагүй дайтаж эхэлжээ. 38 улсын 4200 цэрэг НҮБ-ын UNMEE ажиллагааны шугамаар гал зогсоосон дундын бүсэд орсон.
Судан:
Африкийн анхны колоничлогчид нь арабууд гэлтэй. Тэд негрүүдийг алж талан, шахан түрж шашнаа тулгаж байсны нэг үр дагавар нь тал нь араб, тал нь негр хүн ардтай, тэдгээр нь байнга хоорондоо зөрчилдөж байдаг 2,5 сая км кв нутаг дэвсгэртэй, байгалийн үлэмж хэмжээний баялагтайн зэрэгцээ өлсгөлөн зовлон гаарсан Судан орон болох юм.
1989 оноос хойш үргэлжилсэн иргэний дайн арай гэж зогстол Дарфур мужид нь засгийн газрын дэмжлэгтэй арабын бүлэглэлүүд нутгийннегрүүдийг хүйс тэмтэрч эхлэв.
Чадын дарангуйлагч Идрис Деби-гээр дэмжүүлдэг хар арьстан зэвсэгт босогчид нь ч идэвхжлээ.
Дарфурын геноцидыг зогсоох зорилгоор Африкийн улсуудын холбооны 7 мянган цэрэг, мөн НҮБ, НАТО-ын энхийг сахиулагчид бүс нутагт цувран орцгоожээ.
Энд дайн дажны хүнд хэцүү үр дагавар, өлсгөлөн, халдварт өвчин, ган зэрэг хамаг зовлон үүрэлсэн нь энхийг сахиулагчдын үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлдөг ажээ.
Нефть, хий, уран, зэсийн асар их баялагтай атлаа өөрсдөө түүнийгээ ашиглалгүй Хятад зэрэг гадаадын улсуудын компаниудын эрхэнд алджээ. Тэгсэн хэрнээ өөрсдөө болохоор байлдаад өлсөөд байдаг энэ улсын ард иргэдийн хувь заяа үнэхээр эмгэнэлтэй.
Конго:
Конго улс нь тусгаар тогтноод социализмын анд нөхөр гэгдэх Патрис Лумумбагийн дарангуйллын дор орсон.
Цэргийн эргэлт хийгчид түүнийг унагаж амь насыг нь зэрлэгээр хөнөөсөн.
Мобуту Сесе Секогийн дарангуйлал 30 гаран жил үргэлжилснийг Лорен Кабила 1998 онд түлхэн унгасан ч 2001 онд өөрөө алагдсан.
Улс орон нь засгийн эрх булаалдсан зэвсэгт бүлэглэлүүдийн мэдэлд хуваагдан иргэний дайны хөлд нэрвэгджээ.
Зөвхөн 1998 оноос хойш 3 сая хүн амь насаа алдсан нь дэлхийн 2-р дайнаас хойшх хамгийн олон хүний амийг авч одсон мөргөлдөөн болжээ.
Дайны үр дагавраас гадна ган, үер, галт уулын идэвхжилтэй орон.
Бараг 1 сая иргэн нь ДОХ-ын халдвар авсан. Энэ оронд эбола гэдэг бараг эмчилгээгүй онц аюултай халварт өвчин тархсан. Хумхаа, холер, шар чичрэг өвчин зэрэг өвчний халдвар олонтаа гардаг.
Энэ улсад энхийг сахиулахаар 32 орны 4420 цэргийн албан хаагчид НҮБ-ын MONUS ажиллагааны шугамаар оржээ.
Руанда:
Руанда, рунди гэдэг нь угтаа нэг үндэстэн ажээ. Энэ ард түмний малчин хэсэг нь ноёлогч цэрэглэгч тутси гэдэг давхарга болж, тариачид нь боолчлуулан зовогч хуту хэмээх давхаргынхан болжээ.
Герман, дараа нь Бельгид колоничлогдож байсан энэ ард түмэн тусгаар тогтнох болоход хойд нутгийнхан буюу Руанда нь БНУ болж, өмнөдийнхөн нь Бурунди гэдэг хаант улс болж бутрав.
Энэ 2 улсад тутси, хуту давхаргынхан байнга хоорондоо эвдрэлцэж иржээ.
1990 оноос Руандад тутси нарын дарангуйллын эсрэг хуту нар босч, иргэний дайн үүссэний эцэст хуту нь ялжээ.
Гэвч нийгэмд бие биеэ үзэн ядах уур амьсгал улам хурцдав.
Тутси нар урьдын байр сууриа эргүүлэн авахыг зорьж байсан бол хуту нар геноцидэд бэлтгэж байлаа.
Тэгэхдээ бүр хүүхэд, хөгшид, эмэгтэйчүүд гэлтгүй бүгдийг нь хядахаар төлөвлөж зохион байгуулжээ.
Энэхүү ялт хэргийг хуту цэргүүд үйлдсэн бөгөөд Руанда болон Бурундийн ерөнхийлөгч нарын сууж явсан онгоц пуужинд оногдож дэлбэрсний эцэст 2004 оны 4 сарын 7-нд хядлага эхэлж 100 орчим өдөр үргэлжилсний эцэст 800 мянган тутси алагдаж, 1 сая хүн дүрвэхэд хүрчээ.
Тутсийн дүрвэгсэд
Энэ тухай Руанда зочид буудал хэмээх кино хийсэн байдгыг мэдэх байх.
Удалгүй Уганд дахь руандын тутсийн дүрвэгчдийн зэвсэгт бүлэглэл шинэ дүрвэгчдээр хүчээ сэлбэн дайрч, хуту нартай байлдан ялаад ахин ноёрхлоо тогтоожээ.
Зугтсан руандагийн хуту дайчид Конгод асуудал үүсгэснийг НҮБ-ын тусгай хөтөлбөрөөр зохицуулжээ.
